ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ
ದಿನ 3 – ವಿಜಯನಗರ
ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ – ಹಂಪಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು
ವಿಜಯದ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಭವದ ಇತಿಹಾಸ
ಕ್ರಿ.ಶ. 1500 ರ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಹರಿಯುವ ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ದಂಡೆ, ಸಾಲು ಸಾಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿಟ್ಟು ಮಾರಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ವಜ್ರ-ವೈಢೂರ್ಯಗಳು, ಆಕಾಶದೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಮುಗಿಲು ಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಕೆತ್ತಲಾದ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ವರ್ತಕರು…
ಇದು ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲ, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ತನ್ನತ್ತ ತಿರುಗಿ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸತ್ಯ ಕಥೆ! ಇಂದು ನಾವೇನು ಯುನೆಸ್ಕೋ (UNESCO) ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿರುವ ಹಂಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆಯೋ, ಅದೇ ಈ ವೈಭವದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.
ಮೂರೂವರೆ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳಿದ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ತವರೂರಾಗಿದ್ದ ವಿಜಯನಗರದ ಇತಿಹಾಸದ ರಸದೌತಣ ಇಲ್ಲಿದೆ.
1. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉದಯ (1336)
ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನಿರಂತರ ಪರಕೀಯರ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ತಡೆದು, ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕ್ರಿ.ಶ. 1336 ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರ ಆಶೀರ್ವಾದ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ಹರಿಹರ (ಹಕ್ಕ) ಮತ್ತು ಬುಕ್ಕರಾಯ ಎಂಬ ಸಹೋದರರು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲಿಷ್ಠ ತಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು.
ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜವಂಶಗಳು ಆಳಿದವು:
ಸಂಗಮ ವಂಶ (1336–1485)
ಸಾಳುವ ವಂಶ (1485–1505)
ತುಳುವ ವಂಶ (1505–1570)
ಅರವೀಡು ವಂಶ (1570–1646)
2. ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ
ವಿಜಯನಗರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕಾದ ಕಾಲವೆಂದರೆ ಅದು ಸಾಮ್ರಾಟ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ (1509–1529) ಆಡಳಿತಾವಧಿ.
ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಡೊಮಿಂಗೊ ಪಯಾಸ್ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನನ್ನು “ಒಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಧೀರ ರಾಜ” ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ರಾಯರು ಕೇವಲ ರಣರಂಗದ ಶೂರನಾಗಿರದೆ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಮ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರು.
ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ? ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರು ಸ್ವತಃ ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದು, ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ‘ಆಮುಕ್ತಮಾಲ್ಯದ’ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ‘ಜಾಂಬವತೀ ಕಲ್ಯಾಣಂ’ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಂಟು ಜನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳನ್ನು ‘ಅಷ್ಟದಿಗ್ಗಜರು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಪ್ರೀತಿಯ ಚತುರ ತೆನಾಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕೂಡ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.
3. ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯವಾಗಿಸಿದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ
ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ಕೇವಲ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವ ತುಂಬಿದರು. ಹೊಯ್ಸಳ, ಚೋಳ ಮತ್ತು ಚಾಲುಕ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಸಮ್ಮಿಳಿತಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸದೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅವರು ರೂಪಿಸಿದರು.
ಹಂಪಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು:
ಶ್ರೀ ವಿರೂಪಾಕ್ಷೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ: ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ, ಇಂದಿಗೂ ನಿರಂತರ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಂಪಿಯ ಜೀವಂತ ದೇಗುಲ. ಇದರ ಬೃಹತ್ ಗೋಪುರ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅದ್ಭುತ.
ವಿಜಯ ವಿಠಲ ದೇವಾಲಯ: ಇಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲ್ಲಿನ ರಥ ವಿಜಯನಗರದ ಕಲೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಪ್ತಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವ ‘ಸಂಗೀತ ಸ್ತಂಭಗಳು’ ಇಂದಿಗೂ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಕೌತುಕ.
ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬ: ರಾಜರು ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೃಹತ್ ಕಲ್ಲಿನ ವೇದಿಕೆ.
4. ತಾಲಿಕೋಟೆ ಕದನ ಮತ್ತು ಪತನ (1565)
ಯಾವ ವೈಭವವೂ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1565 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಾಲಿಕೋಟೆ ಯುದ್ಧ (ರಕ್ಕಸ ತಂಗಡಿ ಕದನ) ವಿಜಯನಗರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಡೆಕ್ಕನ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಸೇನೆ ಪರಾಜಯಗೊಂಡಿತು.
ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಸುಂದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ವಿಜಯನಗರವನ್ನು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಲೂಟಿ ಮಾಡಿ, ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರದ ಆ ವೈಭವದ ನಗರ ಇಂದು ಹಂಪಿಯ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ನಿಂತಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2020ರಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ, ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದರೂ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಹೊಸಪೇಟೆ (ಹೊಸಪೇಟೆ/ಹೊಸಪೇಟ) ಆಗಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಹಂಪಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.
ರಾಜಪ್ರಾಸಾದಗಳು ಮಣ್ಣಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಜಾರುಗಳು ನಿಶ್ಯಬ್ದವಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಜಯನಗರದ ಕೀರ್ತಿ ಇಂದಿಗೂ ಅಮರವಾಗಿದೆ. ಅದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವ ಅಪಾರ. ಹಂಪಿಯ ಕಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇಂದಿಗೂ ನಮಗೆ ಇತಿಹಾಸದ ಆ ವೈಭವದ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈಭವಶಾಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಹಂಪಿಯ ಭವ್ಯ ಅವಶೇಷಗಳು, ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮರೆಯಲಾಗದ ಅನುಭವವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕು. ❤️